Hoe smeer ik hormoonzalf?

Hormoonzalven (dermatocorticosteroiden) zijn zalven, crèmes of lotions waar een afgeleide vorm van cortisol in zit. Cortisol is een hormoon die in bijnieren gemaakt wordt en belangrijke processen in het lichaam regelt. Op de huid werkt het als een onderdrukker van ontstekingen. Er zijn verschillende klassen (1 t/m 4), die variëren in sterkte.  
Hieronder vindt u meer informatie over hormoonzalven. Let op: het is zeer belangrijk om bij een eczeemhuid naast een hormoonzalf ook een vette zalf te smeren! Lees meer over zelfverzoringsadviezen bij eczeem op deze pagina. 

Mensen zijn vaak huiverig voor hormoonzalven. Echter met goede begeleiding van uw arts en het juiste gebruik is het veilig en geeft het veel verbetering van klachten. 

1. Vingertop eenheid: smeer altijd uw hormoonzalf volgens de vingertop eenheid.  

Eén vingertop eenheid (VTE) is een streepje zalf over de lengte van het laatste kootje van de wijsvinger.  Voor ieder lichaamsdeel is een bepaalde hoeveelheid VTE nodig voor een juiste behandeling met corticosteroïd zalven. In onderstaand schema kunt u precies vinden hoeveel eenheden u het beste kunt smeren per lichaamsdeel. Ook is er een onderverdeling in leeftijd gemaakt. Zo zijn voor de babyhuid in verhouding minder VTE nodig per lichaamsdeel.  

Een vingertop eenheid weegt ongeveer ½ gram. Voor het hele lichaam is op deze manier ongeveer 20 gram corticosteroïd zalf nodig. 

2. Hoeveel zalf is veilig

Let op: de ernst van uw klachten bepalen de hoeveelheid zalf en de sterke van de zalf. Afhankelijk van uw huidbeeld kan het soms nodig zijn kortdurend af te wijken van onderstaand schema. Doe dit wel altijd in overleg met een arts. 

Om u een indicatie te geven hoeveel zalf veilig is kan onderstaande richtlijn aangehouden worden:

  • Kinderen jonger dan 2 jaar mag er niet meer dan 30 gram per week gebruikt worden.
    • Sterkte: Advies klasse 1, bij uitzondering zo nodig klasse 2.
  • Kinderen tussen 2 en 5 jaar mogen niet meer dan 50 gram per week.
    • Sterkte: rondom ogen klasse 1, plooien en gezicht. Klasse 2 lichaam.
  • Alle leeftijden daarboven mogen maximaal 100 gram per week.  
    • Sterkte <12 jaar: klasse 1 rondom ogen. Klasse 1-2 plooien en gezicht. Klasse 3 lichaam.
    • Sterkte <18 jaar: Klasse 1-2 rondom ogen, klasse 2 plooien en gezicht. Klasse 3 lichaam. Klasse 4 handen en voeten. 
  • Tijdens de zwangerschap:
    • Klasse 1 en 2 hebben geen invloed op het kind bij gebruik van maximaal 100mg/week  
    • Liever niet langdurig klasse 3 of 4 hormoonzalven gebruiken in de zwangerschap. Als uw huid dit nodig heeft, gebruik dan maximaal 50mg/week. Futicason (Cutivate®) en Betamethason hebben dan de voorkeur.
  • Tijdens borstvoeding: Smeert de hormoonzalven niet op tepels. Heeft u daar toch hormoonzalven nodig, was dan voor de borstvoeding de hormoonzalf van de tepels af. 
3. Verschillende sterken van hormoonzalven

Soms is het effect beter als u direct in een hoge klasse begint om de klachten snel te verbeteren. Daarna kan er voor onderhoudsbehandeling worden overgegaan op een lagere klasse. 

3. In welk schema moet ik mijn hormoonzalf smeren:

De arts heeft met u besproken hoe u het gebruik van de corticosteroïd zalf af kunt bouwen. Een veel gebruikt afbouwschema is hieronder te zien. Belangrijk bij hormoonzalven is, om dagen achter elkaar te smeren. Dit is beter dan bijv. om de dag. 

  Maandag  Dinsdag  Woensdag  Donderdag  Vrijdag  Zaterdag  Zondag 
Wk. 1  x  x  x  x  x  x  x 
Wk. 2  x  x  x  x  x  x  x 
Wk. 3  x  x  x  x       
Wk. 4  x  x  x         
Wk. 5  x  x           
Wk. 6  x             
Wk. 7  x of stop             

Voor een balans in de beste werkzaamheid, met zo min mogelijk kans op bijwerkingen, is het belangrijk om stopdagen in te lassen. Hierbij zijn er tussenpozen van minimaal drie dagen waarop geen hormoonzalven worden gebruikt. Lukt het niet om uw klachten rustig te houden in die stopdagen, overleg dat met uw arts. Soms is het dan beter om met een hormoonzalf uit een klasse hoger te gaan smeren. 

4. Bijwerkingen

Om bijwerkingen zoveel mogelijk te voorkomen is het belangrijk dat u zich aan bovenstaande instructies houdt. Mocht hiervan afgeweken worden, doe dit dan altijd in overleg met uw arts. U heeft dan een groter risico op deze bijwerkingen: 

Vaak voorkomend  

  • Dunner worden van de huid indien niet aan smeerschema gehouden wordt. 
  • Striae 
  • Toename zichtbaarheid kleine haarvaatjes. 

Zelden voorkomend  

  • Acne 
  • Toename haargroei 
  • Blauwe plekken 
  • Verergering van bestaande infecties 
  • Vertraagde wondgenezing 

Voor meer informatie zie de uitgebreide folder Corticosteroiden en de huid (NVDV.nl)